A última estafa do capitalismo depredador

 A verdadeira solución da crise non pasa por salvar o actual sistema financeiro coa actual arquitectura socioeconómica. Ao contrario, será preciso que esta se afunda, de xeito controlado, que perda a súa exuberancia, a súa libérrima autonomía e o seu poder omnímodo para marcar as regras de xogo de toda a economía.

Un artigo de Xavier Vence en Tempos Dixital

A vertixe dos acontecementos nos últimos meses depara continuos sobresaltos. Sen perdérmonos na anécdota, poñámolos en perspectiva. Neste mes de setembro desapareceron de golpe nin máis nin menos que os cinco bancos de investimento máis importantes de EEUU e do mundo: Lehman Brothers deu en creba; Merrill Lynch foi comprado in extremis por Bank of America, Bear Sterns xa fora comprado pola JP Morgan cun crédito da Reserva Federal e os dous últimos que quedaban cambaleándose (Morgan Stanley e Goldman Sachs) foron obrigados a reconverterse en bancos comerciais e buscar socios de refuxio. Ao mesmo tempo a principal aseguradora financeira mundial, AIG, tivo que ser rescatada da creba pola Reserva Federal cun crédito multimillonario e o mesmo pasou cos dous principais bancos hipotecarios (Fannie Mae e Freddie Mac).

Todos os demais grandes bancos e aseguradoras están na corda frouxa. A gran caixa Washington Mutual tivo que ser adquirida por JP Morgan Chase. O inglés Northern Rock foi nacionalizado hai uns meses; HSBC e o franco-holandés Fortis venden filiais e activos para salvar a matriz. En España, Martinsa-Fadesa deu en creba, Colonial tivo que ser refinanciada, Sacyr vende activos e algúns bancos e grandes grupos inmobiliarios tamén están a vender activos para capear o temporal…  En fin, todos os enormes monstros que levaban anos succionando recursos de todo o sistema mundial a través de instrumentos financeiros, a cada paso máis sofisticados e fraudulentos, acaban estoupando. O estrondo é enorme. O FMI estima un burato negro de 1,3 billóns de dólares.

Aparentemente, todo o mundo recoñece xa que iso é unha crise profundísima dese modelo financeiro. Pero, ollo, as aparencias enganan. Os neoliberais seguen nas mesmas. Como non se senten ameazados por ningunha alternativa proclaman a catástrofe como ameaza para seguir espremendo unha sociedade convertida en refén. É a súa última estafa.

As claves da crise

Máis alá do que xa todo o mundo di e recoñece, eu destacaría algúns feitos relevantes.

Primeiro, durante dúas décadas o sistema Dolar-Wall Street bombeou cantidades fabulosas de recursos de todo o mundo para os EE.UU., o que lle permitiu a ese país manter unha burbulla consumista sostida coa manivela de fabricar billetes verdes, mesmo cunha capacidade produtiva real en declive. Velaí a verdadeira natureza da burbulla financeira, moito máis aló das manidas hipotecas subprime, que non deixan de ser como a declaración dun pecado venial para agachar o pecado (do) capital. O problema non son as hipotecas lixo en si, que o sistema financeiro encaixaría con relativa facilidade, o problema está na multiplicación ficticia de recursos por parte das entidades financeiras a partir delas, cunha enxeñería financeira temeraria. Facer cartos con cartos serve para mudar a riqueza de mans pero non para creala, como ben sabían os economistas que coñecían algo máis que modelos matemáticos.

Segundo, esta crise está a traducirse nunha concentración aínda maior do sistema financeiro: os grandes bancos comerciais absorben os grandes bancos de investimento, co soporte do financiamento público. Onde antes tiñamos un sistema financeiro dominado por un número reducido de monstros agora vai estar dominado por un número aínda menor de monstros ciclópeos. A concentración do capital alcanza niveis nunca vistos. O mundo das finanzas queda cada vez en menos mans (e ¡que mans!).

Terceiro, as crebas e os rescates deses bancos en crise son financiadas con fondos públicos, con préstamos dos bancos centrais e con inxección de diñeiro por parte destes últimos. Esa forma de xestionar a crise carga os seus custos sobre o conxunto da sociedade por unha dobre vía: á custa dos impostos pagados, unha débeda pública enorme e tamén da inflación que provocan esas inxeccións de diñeiro. Trátase da maior e máis obscena socialización das perdas especulativas da historia da humanidade. É escandaloso que o goberno Bush se propoña crear un fondo de 700.000 millóns de dólares para facerse cargo dos “activos tóxicos” de todo o sistema bancario. A maior expropiación dunha sociedade para salvar un sistema financeiro montado sobre a especulación.
 
Cuarto, máis escandaloso aínda é que ningún responsable político dimitiu até o momento. Nin a presidencia do goberno, nin o ministro de Economía, nin da FED nin da SEC. Ninguén. Os que deseñaron e aplicaron as políticas neoliberais que conduciron ao desastre non dimitiron. Antes ao contrario, o ministro de Economía americano, Hank Paulson, confeso ultraliberal, pretende pilotar un paquete de medidas para saír en auxilio dos especuladores. Todo iso acompañado con plenos poderes para gobernar á marxe das leis e sen autorización do Parlamento durante dous anos. Na mellor tradición neoliberal ¡¡o económico por riba da sociedade e da democracia!!. Con absoluto descaro organizan a gran expropiación dos cidadáns, traballadores e aforradores comúns, que, en realidade, é a última volta de porca da que viñeron realizando mediante as sucesivas burbullas especulativas e ondas privatizadoras ao longo das dúas últimas décadas.

Nos primeiros tempos, os neoliberais entregaron xenerosamente a riqueza social acumulada polo sector público ao capital privado. Logo permíteselles unha enxeñería financeira que xera uns beneficios ficticios repartidos entre accionistas e xestores ao tempo que a saúde real das entidades se deteriora, Agora, cando agroma a realidade do burato negro disimulado, a receita neoliberal non defrauda: ¡socialicemos as perdas! E polo medio, as grandes fortunas acumuladas con impudicia por unha minoría están a salvo. Máis aínda, en pleno turbillón seguen amasando ganancias especulando á baixa nos mercados de valores e derivados aproveitando as inxeccións de liquidez dos bancos centrais; e, para redondeala, os directivos das grandes financeiras crebadas cobran indemnizacións astronómicas. ¡É precisa unha dose moi grande de resignación ou de cinismo para non sublevarse!

Quinto, para a xente do común a crise ten outra secuencia e outros ritmos que xa veñen de lonxe: primeiramente foron as alzas espectaculares dos prezos da vivenda desde finais dos noventa até 2007, seguidas de alzas tamén espectaculares da enerxía desde 2005 en diante e, finalmente, dos alimentos desde mediados de 2007 en diante. Temos, polo tanto, varias crises diferentes que se entrecruzan e se van concatenando. O que para uns (os especuladores) eran ciclos de bonanza, para o resto da sociedade xa eran períodos críticos. O problema é que a cada paso a situación vólvese máis complexa e difícil de xestionar no marco do modelo económico vixente. Trátase dunha sucesión de burbullas nas que o capital financeiro desencadea procesos acumulativos de alzas aceleradas dos prezos de determinados bens, para logo facelos caer con igual vertixe. Niso reside a especulación e a proliferación de instrumentos financeiros que permiten gañar tamén xogando á baixa nos mercados de derivados (as chamadas “posicións curtas”).

Neoliberalismo en crise

A gravidade do momento actual está en que así como a burbulla inmobiliaria encarece o acceso á vivenda para a poboación pero xera unha dinámica acumulativa que tira do crecemento económico (arrastrando ás actividades de fabricación de todo tipo de materiais), en cambio, a burbulla enerxética encarece un ínput básico de todas as actividades produtivas elevando os custos en todos os sectores e acelerando a inflación, deprimindo aínda máis a capacidade de compra das familias. Iso crea tendencias á recesión económica, acompañada dunha forte inflación. Pola súa vez, a burbulla especulativa dos alimentos cerra o círculo creando unha inflación galopante nos bens de consumo básicos da maioría da poboación, acelerando aínda máis a inflación.

As tres burbullas turran dos prezos á alza, pero ningunha das dúas últimas tira da actividade económica, polo contrario, deprímena. A consecuencia delas será, polo tanto, inflación, recesión e paro, levando a economía a un círculo vicioso para o cal as receitas tradicionais non poden funcionar. Iso significa que, fronte á visión dominante que fala dunha crise cíclica de conxuntura ou dunha crise de liquidez do sistema financeiro, estamos diante dunha crise moito máis profunda: trátase da crise estrutural do modelo neoliberal. Non só do sistema financeiro senón tamén dunha arquitectura global na que o financeiro se convertera no eixo estruturador e dominante.

Agora os responsábeis da desfeita póñense graves e solemnes: “hai que salvar o sistema financeiro para salvar a economía de todos”. Así xustifica Bush e a súa corte a expropiación doutros 700.000 millóns de dólares aos estadounidenses (engadido ao espolio anterior). Non di como os vai financiar porque entre a súa guerra contra Iraq e a súa política de redución de impostos aos ricos levounos xa a un déficit público insostíbel. O recurso ao endebedamento externo nesas condicións só pode conducir ao deterioro do dólar e a puntilla á súa contestada hexemonía. Pero non lle faltan apoios: Zapatero, o gurú, con aceno panglosiano, bendí a operación. Pois non! Esa é a enésima estafa do dobre discurso neoliberal.

Habería que dicirlles que a verdadeira solución non pasa por salvar o actual sistema financeiro con esa arquitectura socioeconómica senón que será preciso que o sistema financeiro actual se afunda, de xeito controlado, que perda a súa exuberancia, a súa libérrima autonomía e o seu poder omnímodo para marcar as regras de xogo de toda a economía. E iso é necesario para reedificar un sistema no que as finanzas se subordinen ás necesidades do sistema produtivo (como ocorreu a partir dos anos trinta) e non ao revés. Darlle a volta a un sistema asentado no endebedamento masivo para volver a outro baseado no aumento dos ingresos da maioría da poboación e o aforro popular, e de paso entrar nunha senda menos consumista e máis sustentábel. Implantar un imposto para que as grandes fortunas devolvan parte do esquilmado ao conxunto da poboación e con el, poder financiar as reformas. Polo tanto, desde o meu punto de vista, quen gaste os recursos públicos en salvar este sistema financeiro carrexará moitos males para o país: empobrecerá a xente común, aumentará as desigualdades e non atopará solución duradeira. O problema é ¿onde están as esquerdas? ¿onde están os reformadores? A crise colleunos a todos eles abraiados polo pensamento único, nos asentos traseiros dos coches oficiais ou nos balnearios. Velaí a peor crise!.

O outono de 2008 pasará á historia como o outono do neoliberalismo. A cidadanía debería facer balance tanto dos políticos que por activa ou por pasiva axudaron a impoñelo como de todos os “especuladores de palabras e ideas” que contribuíron a lexitimalo e convertelo en pensamento único. Agora, de súpeto, todos parecen estar de volta. Eu aínda recordo o ricto dos ben pensantes realistas cando saíu en 2005 o meu libro titulado O fracaso neoliberal na Galiza. Pero diso falaremos outro dia.

 fonte